MUZIKALE ONTWIKKELINGEN NA 1865: ONTSTAAN VAN DE JAZZ

Zoals in de inleiding al vermeld, hieronder het tekstblok met de ingrediënten van de jazz.

Brachten de Haïtiaanse slaven hun Creoolse zang, dans en AFRO-CUBAANSE RITMES (5) mee uit hub kand, de immigranten uit Europa 'importeerden' tijdens de immigratiegolf (1820-1920) allerlei stijlen VOLKSMUZIEK (folk) en INSTRUMENTEN (6) die per land natuurlijk verschilden: ritmes van bijvoorbeeld polka's, walsen, marsen, en instrumenten als houten en koperen blaasinstrumenten, diverse snaarinstrumenten, pianola's, harmonica's enz. Er waren dus slavenorkesten, bands en orkesten in Europese stijl. En terwijl het feest was op Congo Square op zondag, speelden iets verderop op en rond Jackson Square (zie afbeelding beneden) Franse MILITAIRE FANFARES (7), een orkestvorm met koperen blaasinstrumenten en slagwerk, en BRASSBANDS, een orkestvorm met koperen blaasinstrumenten en een percussiesectie.

De zangstijl die de slaven op de plantages hadden ontwikkeld (en de oorsprong is van wat nu blues heet) vermengde zich met de muziek van de percussiebands op straat waarop de voormalige Afrikaanse bevolking danste. Uit die mix van muziek ontstond rond 1890 de RAGTIME (8). Muzikanten in kroegen en bordelen (vaak overigens ook Afrikanen) maakten gebruik van muzikale elementen uit o.a. de Europese klassieke muziek en voegden deze toe aan de basis van de 'plantagezang'.

RAGTIME

Ragtime is een muziekstijl die tussen 1895 en 1919 het meest populair was. Het vindt zijn oorsprong in Afro-Amerikaanse gemeenschappen in steden als New Orleans en St. Louis in de Verenigde Staten. Ragtime is vooral bekend om zijn syncopische ('hinkende') ritmes op de piano, waarbij de nadruk ligt op de zwakke delen van de maat en een begeleiding die vaak een 'oompah'-patroon volgt. Ze wordt gezien als een belangrijke voorloper van de jazz. Feitelijk is de ragtime een aanpassing van de Europese marsmuziek, waarbij het tempo is versneld en er andere ritmes uit de Afrikaanse cultuur zijn toegevoegd. Hierdoor krijgt de vanouds strakke marsmuziek een wat golvend of swingend karakter en is daarmee de voorloper van de (klassieke) jazz. De stijl kenmerkt zich door een strakke baspartij, terwijl de melodie hier ritmisch tegenin gaat. Het klinkt alsof de melodie net voor de begeleiding uitloopt of juist achter de begeleiding aangaat. Ze sporen in ieder geval niet samen. Hierdoor ontstaat het gevoel van "ragged time": verscheurde maat. Naast de vierkwarts ragtime is er ook een wals (driekwartsvariant).

Hoewel de ragtime vooral eerst gespeeld en bekend was bij de (voorheen) slavenbevolking van Amerika, werd het rond 1880 ook omarmd door de blanke bevolking. Al snel was het een duidelijk Amerikaanse vorm van populaire muziek. Het werd verspreid door fanfares en 'society'-dansbands en was door het wat opzwepende ritme geliefd als dansmuziek.

Rond 1900 werd een goedwerkende combinatie van blaasinstrumenten gevonden om blues (een toen nog onbekende term) en ragtime te spelen. Instrumenten die gemakkelijk beschikbaar waren vanuit de fanfares en voldoende geluid voortbrachten, zoals saxofoon, trompet, trombone, klarinet en tuba. Binnenshuis was de piano al bekend. Als ritme-instrument werd behalve slagwerk ook de banjo gebruikt, die naast harmonie ook een duidelijk ritme kon voortbrengen. Met deze bands werden blues en ragtime gespeeld en kregen de musici de ruimte om te improviseren en te experimenteren. In de wijk Storyville van New Orleans (ten zuiden van Congo Square) was zoveel belangstelling dat muzikanten genoeg geld konden verdienen om van te leven, waardoor de ontwikkeling van deze muziek steeds sneller ging.

Ragtime was populair en bloeide van 1890 tot de Eerste Wereldoorlog. Deze stijl mag zelf echter niet als jazz beschouwd worden; het ging aan de jazz vooraf. De zogenaamde rags werden veelvuldig gespeeld door orkesten van oude-stijljazz, en in verschillende bluesgenres, en onder andere stijlen als boogie-woogie, is de invloed van ragtime duidelijk te herkennen. Ook in de jazzrevivalperiode in de vijftiger jaren van de twintigste eeuw was de muziek uit de ragtimeperiode vaak te horen, bewerkt voor dixielandorkesten. Ragtime is oorspronkelijk uitsluitend gemaakt voor piano, en werd gespeeld in clubs en bars in New Orleans door Afro-Amerikaanse pianisten. Later zijn ook wel bewerkingen voor blaasorkest gemaakt, ook nog voordat de jazz in ontwikkeling kwam. Als dansmuziek is de ragtime goed te combineren met de cakewalk: een dans die oorspronkelijk door Afro-Amerikaanse slaven werd gedanst.

De dans is van oorsprong een satirische imitatie van de formele Europese dansen en wordt gekenmerkt door de overdreven bewegingen van de dansers. De dans ontleent zijn naam (cake-loopje) aan het feit dat bij het einde van de opvoering van de originele dans in een voorstelling bij de Centennial Exposition in Philadelphia in 1876 een cake werd overhandigd aan het danspaar dat de dans het beste had uitgevoerd. Vanaf 1900 werd deze dans ook populair in de Europese danshallen.

De beroemdste ragtime-componisten en pianisten waren Scott Joplin, James Scott en Joseph Lamb.

THE "BIG THREE" VAN DE RAGTIME

De nu wereldwijd bekendste compositie is "Maple Leaf Rag" van Joplin. Daarnaast is ook "The Entertainer" uit de film "The Sting", het nummer dat in Nederland het bekendst werd, door hem gecomponeerd.

Hieronder kun je luisteren naar , in een versie voor respectievelijk piano en blazers.

---

De Afro-Cubaanse ritmes, de populaire volksmuziek met zijn blaasinstrumenten en piano, de militaire blaasmuziek en de Ragtime gingen samensmelten:DE JAZZ WAS GEBOREN!

BEGIN NEW ORLEANS-JAZZSTIJLPERIODE

1917 markeert het begin van de zogenaamde New Orleans-jazzstijlperiode. De eerste generatie, de pioniers van de jazz in New Orleans, waren Jelly Roll Morton (zie boven), trompettist Louis Daniel Armstrong, zijn mentor King Oliver en bandleider Kid Ory van Ory's Sunshine Orchestra (de eerste jazzband met een slavernijverleden die een plaat maakte). Van deze drie pioniers onderstaand een foto en muziek.

Het King & Carter Jazzing Orchestra was een kleine, mysterieuze jazzband, waarschijnlijk uit Houston, Texas, uit 1921, en mogelijk gefotografeerd in Brownsville. Er is vrijwel geen specifieke informatie over de individuele muzikanten beschikbaar.

De groep, actief rond 1921, is vooral bekend van één enkele, veelvuldig verspreide foto (boven) en vertegenwoordigt de vroege, populaire verspreiding van jazz in het zuiden van de Verenigde Staten tijdens de jaren twintig. Er bestaan ​​geen opnames van de groep, die vaak wordt aangehaald in discussies over de vroege jazzgeschiedenis en het tijdperk vlak voordat het genre een enorme vlucht nam in noordelijke steden als Chicago en New York.

JAZZ: DE AFKOMST VAN DE NAAM

Behalve de blues en de ragtime hadden ook Europese volksliedjes een grote invloed op de Afro-Amerikaanse bevolking. Er ontstond een unieke verbinding met het Afrikaanse muzikale idioom. Met de invloeden uit de Afrikaanse muziektradities (met name de ritmes) en het samenspel ontstond er in New Orleans een interessante kruisbestuiving van blues, ragtime, folk, negrospirituals en Franse marsmuziek.

Deze mengelmoes van stijlen begon elkaar te beïnvloeden, en uit deze ingrediënten van uiteenlopende muzikale tradities ontstonden de vrije dans- en muziekritmes: JASS. Dit woord, ontstaan in de sloppenwijken, komt uit het West-Afrikaans (de Madi-taal), waar het seks betekent en oorspronkelijk op een platte manier naar de seksuele daad verwees. Jass evolueerde later naar jasz en uiteindelijk naar wat we nu kennen als jazz. Oorspronkelijk betekende het woord jazz "een energieke dans". Het is bovendien een oud-Frans woord voor kwebbelen.

Morton, die Handy een veeg uit de pan gaf over diens kennis van de blues (zie boven), was een Amerikaanse ragtime- en jazzpianist, bandleider en componist. Zijn compositie "Jelly Roll Blues" uit 1915 was een van de eerst gepubliceerde jazzcomposities. Hij claimde de titel "uitvinder van de jazz".

Maar de "Livery Stable Blues" uit 1917 van de originele Dixieland Jass Band wordt algemeen beschouwd als de eerste jazzplaat, hoewel het feitelijk dan weer een nummer is in een snelle bluesvorm.

STORYVILLE

Eerder op de pagina (onder de kop "RAGTIME") is de naam al gevallen van deze speciale wijk van New Orleans. Na 1917 verplaatsten veel ragtime- en bluesmuzikanten zich naar elders – met name naar Chicago – nadat de overheid de wilde taferelen in Storyville verboden had. Storyville, opgericht in 1897 (zie plattegrond van New Orleans halverwege de pagina), was de naam die de inwoners van New Orleans gaven aan de hoerenbuurt van New Orleans.

De naam klinkt poëtischer dan zijn oorsprong en is ontleend aan wethouder Sidney Story, die het welig tierende nachtleven van prostitutie, gokken, bars, muziek en dans begin 20e eeuw wilde kanaliseren, wilde structureren. Hij bracht daarom alles samen in één wijk, één buurt. Het was in deze buurt, in deze hoerenhuizen, waar vaak livemuziek werd gemaakt aan piano’s en met blazers, waardoor de grootste kunstvorm van de 20e eeuw ontstond (de jazz), en waar jazzpioniers als Louis Armstrong en Jelly Roll Morton hun eerste stappen zetten. Prostitutie werd in 1917 illegaal gemaakt, waarna de wijk onder druk van de Amerikaanse marine werd gesloten. De wijk werd later, in 1939, gesloopt om plaats te maken voor woningbouwprojecten, en vandaag de dag zijn er slechts een paar restanten en een nieuw Storyville Museum in de Franse wijk overgebleven.

Ook de jazz heeft zich, net als de blues, uitgebreid in veel verschillende genres. Daarvoor verwijs ik naar de website Popular music genres & subgenres. Ongeveer halverwege de pagina kun je naar tientallen diverse stijlen jazz luisteren. Onderstaand de bekende poster "Highlights of the Jazz". Klik er op om te vergroten.