INLEIDING ONTSTAAN VAN BLUES & JAZZ

Op deze pagina komen we aan het hoofdstuk waar het bij deze website eigenlijk om gaat: de blues en de jazz. Omdat het ontstaan daarvan nagenoeg samenviel: de evolutie van beide muziekstijlen ging nagenoeg hand in hand. Wat blues en jazz gemeen hebben, is dat ze beiden een samensmelting zijn van diverse muziekstijlen in de periode tussen 1860 en 1920. Maar hoewel het twee verschillende muziekstijlen zijn, is de blues het belangrijkste element, zo niet de kern van de jazz. "Blues is voor jazz als bloed voor het lichaam." Niet voor niets is de term blues in veel titels van jazznummers terug te vinden: Saint Louis Blues (zie verderop: W.C. Handy), Franklin Street Blues, Savoy Blues, Burgundy Street Blues. Maar ook decennia later gebeurt dat nog steeds in wereldberoemde jazznummers. Zoals dat van Sonny Stitt, geschreven in 1952 onder de titel "Loose Walk" dat in 1958 als titel "Blues Walk" kreeg. Hieronder te beluisteren in een uitvoering van Dexter Gordon uit 1964.

INLEIDING IN DE BLUES

"Blues" komt van het Engelse "feeling blue", wat neerslachtig, in de put zitten, betekent. De aanduiding 'blue' stamt uit de 16e eeuw en is afkomstig uit de zeilscheepvaart. Als vroeger een schip tijdens de reis zijn kapitein of een andere hoge officier verloor, voerde het voor de rest van de reis een blauwe vlag en werd een blauwe band rond het hele schip geschilderd (de zogenoemde "mourning line" of rouwband) als teken van rouw voordat het de thuishaven bereikte. Dit gebruik symboliseerde de verdrietigheid van de bemanning en de eer aan de overledene. Het leek ook een manier om anderen op zee of aan wal te waarschuwen voor het verdriet dat aan boord heerste.

In de 19e eeuw werd 'feeling blue' vooral gebruikt om een gevoel van somberheid, verveling, verdriet of algehele ongelukkigheid aan te geven. Maar de term "blues" deed officieel pas rond 1912 zijn entree op bladmuziek van William Christopher Handy uit Memphis, zo wordt verteld. Hij wordt dan ook niet voor niets "The (God)Father of the Blues" genoemd. De blues werd blues genoemd vanwege de melancholische toon en inhoud van de teksten. Verderop op deze website meer daarover.

Blues is muziek, en muziek is emotie. Iedereen heeft zijn muzikale voorkeuren en smaak. Dat de blues voor veel mensen "saaie, melancholische of treurige muziek, en altijd hetzelfde" is, tja, dat is een mening. Maar ook te verklaren. De blues is gekiemd uit onder andere de "work songs" (werkliederen) en de "field hollers" (veldkreten) die de slaven in Noord-Amerika zongen tijdens het werk op het veld, de plantages in het zuiden van de Verenigde Staten, en in de negrospirituals tijdens de kerkdiensten op zondag. De erbarmelijke omstandigheden waarin de slaven leefden en werkten, werden geuit in deze muziek. Het is dus ook logisch dat de liederen triest of melancholisch klonken. Maar tegelijkertijd zijn de blues en zijn vele subgenres allesbehalve saai: vaak is de blues ook levendig, vrolijk en vol variatie.

DEFINITIE BLUES VOLGENS CHAT-GPT

Tegenwoordig kun je op internetpagina's met artificiële intelligentie (AI) deze vraag stellen: Wat is blues? Het antwoord luidt dan:

"Blues is een muziekgenre dat zijn oorsprong vindt in de Afro-Amerikaanse gemeenschap in de Verenigde Staten. Het ontstond in de late 19e eeuw en ontwikkelde zich in de vroege 20e eeuw, voornamelijk in de zuidelijke staten zoals Mississippi, Louisiana en Texas. Bluesmuziek wordt gekenmerkt door zijn unieke "bluestoon" en het gebruik van bluestoonladders. Het genre wordt vaak geassocieerd met intense emoties, zoals verdriet, verlies, hartzeer en pijn, en de teksten behandelen vaak persoonlijke ervaringen en moeilijke levensomstandigheden. Muzikaal gezien maakt blues gebruik van repetitieve patronen, vaak in een 12-maatschema, dat bekendstaat als de bluesprogressie. Het wordt vaak gespeeld op akoestische of elektrische gitaren, harmonica's, piano's en basgitaren, begeleid door drums en soms andere instrumenten. Blues heeft een grote invloed gehad op veel andere muziekgenres, zoals rock-'n-roll, jazz en rhythm and blues. Bekende bluesartiesten zijn onder meer Robert Johnson, B.B. King, Muddy Waters, John Lee Hooker en Etta James. Het blijft een belangrijk genre in de muziekgeschiedenis en wordt nog steeds beoefend en gewaardeerd door veel muziekliefhebbers over de hele wereld."

Een korte, maar juiste uitleg. In het algemeen wordt ervan uitgegaan dat blues ontstond bij de slaven die werkten op de plantages. De blues en de slavernij zijn dus onlosmakelijk met elkaar verbonden.

DE VERMENGING VAN DE BEVOLKING EN HUN MUZIEK

Op voorgaande pagina's zagen we de groei van de bevolking van Amerika door de kolonisatie, de slavernij en de immigratiegolf. Al deze miljoenen mensen kwamen uit alle windstreken van de wereld, met name Europa, en brachten met hun bezittingen ook hun eigen muziek en instrumenten mee. Na de afschaffing van de slavernij verspreidden de bevrijde slaven zich massaal over de grote steden en de rest van het land, wat versneld werd door de aanleg van de transcontinentale spoorlijnen. De bevolking vermengde zich dus en dat bracht ook de diversiteit aan muziek bij elkaar. Daar begonnen feitelijk de blues en de jazz te ontstaan en zich te ontwikkelen. Maar waar en hoe zijn ze ontstaan en geworden tot wat ze nu zijn? Je kunt de blues en jazz namelijk niet allebei definiëren als één muziekstijl.

Uit de muziek die gezongen werd op de plantages in het zuiden van de VS is de blues gekiemd en deze zou later uitgroeien tot wat we nu als blues kennen. De jazz is ontstaan in New Orleans, de stad die 'The Big Easy' werd genoemd. Die bijnaam kreeg het door de relaxte, rustige levensstijl die heerste in de stad (in tegenstelling tot het drukke en gehaaste leven in steden als New York), de ontspannen sfeer, de jazzcultuur, het lekkere eten en het bruisende nachtleven, vooral in het begin van de 20e eeuw.

Wat zijn die elementen en gebeurtenissen waardoor alle ritmes en melodieën in harmonie werden samengebracht? (noot: "harmonie" komt uit het Grieks en betekent samenvoeging van delen tot een schoon en goed geheel).

Op de volgende pagina's volgen we de muzikale ontwikkelingen vanaf 1865, waarin per muziekstijl beschreven wordt hoe en waar de blues en de jazz zijn ontstaan, en hoe ze aan hun naam kwamen. In de tekst worden de elementen die refereren aan bovenstaand rijtje met een gekleurde achtergrond weergegeven en verder toegelicht (onderstaand tekstblok komt op de volgende pagina's over blues en jazz terug).