AMERIKAANSE BURGEROORLOG

Op 6 november 1860 werd Abraham Lincoln, een succesvolle advocaat, namens de Republikeinse Partij tot 16de president gekozen van de Verenigde Staten van Amerika. Vooral dankzij het dichtbevolkte noorden. Hij behaalde een meerderheid van stemmen, ondanks dat hij niet eens voorkwam op de stemlijsten van 11 zuidelijke staten. Het zuiden was namelijk bang dat de Republikeinse Partij hen wilde dwingen de slavernij af te schaffen.

Het was een van de belangrijkste beweegredenen voor het zuiden om zich af te scheiden van de Verenigde Staten. Lincoln zou pas vanaf 4 maart 1861 in functie komen. Vanaf november 1860 was de zittende president James Buchanan (democraat en de 15e president van de Verenigde Staten van 1857 tot 1861) dus relatief machteloos (noot: hij was, en is tot heden in de lijst van presidenten van de Verenigde Staten, de enige vrijgezelle president). Het zuiden kon zo zijn gang gaan in de afscheiding. De Geconfedereerde Een confederatie of statenbond is een samenwerkingsverband van verschillende onafhankelijke soevereine staten, dat door het maken van onderlinge afspraken tot stand is gekomen. Aanleiding is gewoonlijk het bestaan van een gezamenlijk belang op een of meer beleidsterreinen zoals verdediging, handel, het doorvoeren van (staatkundige) hervormingen of uitbreiding van macht. De afspraken kunnen zijn vastgelegd in een verdrag maar dat hoeft niet. Staten van Amerika werden officieel gesticht op 4 februari 1861. Hun eerste en enige president was Jefferson Finis Davis, een Amerikaanse politicus en militair.

Lincoln maakte hierdoor in zijn eerste ambtstermijn al onmiddellijk de grootste interne crisis mee die de Verenigde Staten ooit zouden kennen: de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) tussen de 19 Noordelijke Staten (de Unie) De Unie("The Union") was de officiële benaming voor de federale overheid van de Verenigde Staten en de staten die loyaal bleven aan de grondwet. Het stond synoniem voor "het Noorden". De term wordt nu niet meer of nauwelijks nog gebruikt, behalve in een paar formele of ceremoniële tradities, zoals in "State of the Union", de jaarlijkse toespraak waarin de Amerikaanse president het congres bijpraat over de stand van het land. en de 11 Zuidelijke Staten (de Confederatie).

Een dag later werd Jefferson Davis benoemd tot de eerste president van de Geconfedereerde Staten van Amerika, die zetelde in zijn eigen Witte Huis in Montgomery (Alabama). De oorlog begon op 12 april 1861 's morgens om 4.30 uur met "The Battle of Fort Sumter". De South Carolina-militie bombardeerde Fort Sumter van de US Army, gelegen aan de oostkust in Charleston, South Carolina.

Met een één-pagina-tellend document, ondertekend door president Lincoln op 19 april 1861, gaf hij opdracht om de havens van de staten South Carolina, Georgia, Alabama, Florida, Mississippi, Louisiana en Texas te blokkeren.

Dat was de eerste militaire reactie van de Unie, exact een week nadat de Confederatie het fort van de Unie onder vuur had genomen. De Slag om Bull Run op 21 juli 1861 was de eerste grootschalige veldslag van de Amerikaanse Burgeroorlog. De Zuidelijke naam voor deze slag is "Eerste Slag bij Manassas", omdat het Zuidelijke leger in het plaatsje Manassas zijn hoofdkwartier had, terwijl dat van het Noordelijke leger in de buurt van het riviertje de Bull Run was.

Deze slag had de primeur dat troepen per spoor werden afgeleverd aan het front. Een bijzonderheid was ook dat het slagveld bezocht werd door "veldslagtoeristen" uit het nabijgelegen Washington, D.C. (slechts 40 km verderop), die weleens wilden zien hoe hun superieure leger de rebellen een lesje zou leren. Maar het liep anders. De Geconfedereerden met 30.000 manschappen onder leiding van brigadegeneraal P.G.T. Beauregard dienden het leger van 40.000 unionisten (onder leiding van brigadegeneraal Irvin McDowell) een grote nederlaag toe. Ruim een jaar later zou de Tweede Slag bij Bull Run plaatsvinden.

"EMANCIPATION PROCLAMATION"

Lincoln was geen abolitionist. Hij was tegen slavernij, maar niet voor een directe afschaffing ervan, zoals de abolitionisten, die een groot deel van zijn aanhangers vormden. Er werd door de abolitionisten zeer op aangedrongen, maar telkens wees Lincoln hun verzoeken af. Dit kwam door twee problemen: ten eerste zou hij de steun van de grensstaten van de Unie (Missouri, Kentucky, Maryland en Delaware), die voor hem belangrijk waren, verliezen.

Die hadden namelijk wel een slaveneconomie, maar bleven bij de Unie. Ten tweede zou hij de steun van de Democraten verliezen die tegen abolitionisten waren en voor slavernij, maar nog wel bereid waren om oorlog te voeren voor het behoud van de Unie. Als het Noorden dan in tweeën gedeeld zou zijn, zou het Zuiden de oorlog kunnen winnen. In 1862 schreef Lincoln zelfs aan een krant dat hij in de eerste plaats de Unie wilde redden. Als het hem zelfs zou lukken zonder een slaaf te bevrijden, dan deed hij dat.

In hetzelfde jaar begon Lincoln echter langzaam van standpunt te veranderen. De Unie leed constant nederlagen op het slagveld en de president dacht aan een geleidelijke emancipatie Emancipatie betekent het streven naar gelijke rechten en een volwaardige plaats in de samenleving voor achtergestelde groepen. Dit kan zowel juridische gelijkheid als sociale gelijkheid omvatten. (van de slaven):

Hij was van plan de slavernij af te schaffen. Persoonlijk wilde hij dat ook graag, maar hij kon het niet eerder realiseren. Lincoln stond voor de volgende afwegingen:

• De grote mogendheden uit Europa, Groot-Brittannië en Frankrijk, waren tegen slavernij. Met de afschaffing van slavernij zou hij zeker hun goedkeuring krijgen. Maar tegelijkertijd bestond het gevaar dat Groot-Brittannië, dat de grootste afnemer was van katoen van het Zuiden, de net opgerichte Confederatie zou kunnen erkennen bij afschaffing van de slavernij. Of nog slechter: de kant van het Zuiden kiezen, ook militair, wat fataal zou zijn voor het Noorden
• Het zou de oorlogvoering in het zuiden afremmen. Want zonder de slaven begon het zuiden niets, omdat het bijna niets meer zou kunnen produceren.

In een poging zijn tegenstander, de Confederatie, te verzwakken, riep de Noordelijke generaal Benjamin Butler (generaal-majoor in het Noordelijke leger, politicus, advocaat en zakenman uit Massachusetts) alle slaven in het Zuiden op om naar het Noorden te vluchten om ze vervolgens te rekruteren in zijn eigen leger. Enkele honderdduizenden gaven gehoor aan de oproep en vluchtten naar het noorden, waar minstens 180.000 van hen vervolgens in dienst traden in het noordelijke leger of bij de marine. Lincoln nam deze strategie over met de uitvaardiging van zijn 'Emancipation Proclamation' (afbeelding beneden). Deze Emancipation Proclamation was een 'Executive Order' ( decreet Een decreet is een uitgevaardigde opdracht die is gemaakt door een regeringsleider, regering of parlement en die de status van wet heeft. De naam die hiervoor wordt gebruikt varieert van land tot land. B.v. ordonnance (Wallonië), koninklijk besluit (NL), executive order (VS). ) die president Abraham Lincoln op 22 september 1862 afkondigde, en die vervolgens op 1 januari 1863 in werking trad. Daarin werd slavernij onwettig verklaard en werden de slaven in rebellerende zuidelijke staten en gebieden "voor altijd vrij".

WETTEN DIE TOT DE PROCLAMATIE HEBBEN GELEID:

- juli 1861: in de eerste confiscatiewet Een confiscatiewet is een verzamelterm voor wetgeving die de overheid de bevoegdheid geeft om bezit van burgers of instellingen in beslag te nemen. Dit gebeurt uitsluitend in uitzonderlijke situaties, zoals oorlog, ernstige economische crises of financiële ontwrichting. Confiscatie vindt altijd plaats op basis van bestaande wetgeving en binnen vastgestelde juridische kaders. stond dat slaven die werkten voor de rebellen (zo werden de zuidelijken ook wel genoemd) door de Unie konden worden opgepakt

- maart 1862: legerpersoneel werd verboden om voortvluchtige slaven terug te brengen naar hun eigenaren

- 10 april 1862: eigenaren die hun slaven vrijlieten, kregen een schadevergoeding

- 16 april 1862: slavernij werd verboden in het District of Columbia (het gebied, DC genoemd, rond de Amerikaanse hoofdstad Washington)

- juli 1862: alle slaven van eigenaren die de Confederatie steunden, werden vrijgelaten.

De slavernij werd dus afgeschaft in alle gebieden van de Confederatie, maar niet voor de grensstaten van de Unie. Deze grensstaten had Lincoln, zoals eerder vermeld, namelijk nodig. Lincolns houding tegenover de slavernij was puur pragmatisch en moreel gezien vrij dubbelzinnig. Zijn Emancipation Proclamation gaf de vrijheid aan 3.063.392 slaven die samen in de afgescheiden staten ongeveer 2 miljard dollar waard waren.

Het besluit zou natuurlijk alleen maar kunnen worden doorgevoerd in de gebieden die de noordelijke legers in handen kregen. Maar de vrijheid ontging 441.702 slaven in de vier grensstaten, die de Unie trouw waren gebleven (de eerder genoemde Missouri, Kentucky, Maryland en Delaware). De nieuwe wetten hadden alleen betrekking op de staten van de Confederatie. Tennessee en een aantal gebieden in Virginia en Louisiana mochten hun slaven voorlopig behouden, omdat zij zich ondertussen al hadden onderworpen. Bovendien was de Emancipation Proclamation niet helemaal wettig: slavernij was een bevoegdheid van de deelstaten en niet van de federale regering. Ondanks de beperkende bepalingen werd deze proclamatie de belangrijkste politieke zet in de oorlog. De wereldopinie schaarde zich nu definitief achter de Unie, het Noorden. Massademonstraties van Engelse arbeiders dwongen het kabinet van Groot-Brittannië het bouwen van oorlogsschepen voor de Confederatie te stoppen.

Het decreet leidde ertoe dat de Europese mogendheden na veel aarzelen weigerden om de Confederatie diplomatiek te erkennen. In Europa en de kolonies was de slavernij overigens al decennia eerder afgeschaft. In het noorden gingen duizenden mensen de straat op om feest te vieren. Ze zongen liederen en hielden optochten en toespraken. Natuurlijk was niet iedereen blij: ook in het noorden bestonden er vooroordelen over mensen met een donkere huidskleur. Maar ook leidde de proclamatie tot een toestroom van vrijwilligers voor het leger in de zuidelijke Confederatie en mogelijk dus tot een verlenging van de oorlog. Hoewel slaveneigenaren hun slaven niets over de proclamatie vertelden, kwamen velen er toch achter. Steeds meer slaven ontsnapten en kwamen in opstand, en overal waar de noordelijke legers verschenen, stroomden de plantages leeg.

Deze proclamatie zorgde er niet voor dat slaven meteen bevrijd werden, maar het was een grote stap voorwaarts. Het document verklaarde ten overstaan van de hele wereld dat de Burgeroorlog bedoeld was om een eind te maken aan de slavernij. Een nadeel was wel dat er een enorm vluchtelingenprobleem ontstond in het noorden.

Ondanks het grote verlies aan mensenlevens bleef president Lincoln vasthouden aan zijn compromisloze houding tegen het zuiden. Uiteindelijk, op 9 april 1865, tekende de Zuidelijke generaal Robert Edward Lee de overgave, waarmee het verzet van de afgescheiden Zuidelijke Staten praktisch ten einde kwam en ze alsnog de afschaffing van de slavernij moesten accepteren.

JUNETEENTH DAY

Op 19 juni 1865 werden de laatste slaven in de VS bevrijd in Galveston (Texas) middels de ondertekening van de Emancipation Proclamation door de Texaanse autoriteiten. Later zou dit een nationale feestdag worden in de VS, genaamd Juneteenth Day (zie verderop op de pagina "Black Lives Matter"). Het volledige einde van de slavernij in de VS kwam er op 6 december 1865 na de oorlog, toen het 13e amendement op de grondwet van kracht werd. Dat verbood slavernij in heel de Verenigde Staten, dus ook in de vier grensstaten.

Ironisch dus dat de slavernij langer bleef bestaan in die vier grensstaten dan in het zuiden, zij het kort (van 19 juni tot 6 december).

DE MOORD OP LINCOLN

President Lincoln heeft dat laatste allemaal niet mogen meemaken. Hij werd (als eerste president van de VS tijdens zijn ambt) vermoord op Goede Vrijdag, 14 april 1865. Vijf dagen na de capitulatie van het Zuiden werd hij in Ford's Theatre, een schouwburg in Washington, neergeschoten door John Wilkes Booth. Een fanatieke aanhanger van de Geconfedereerde Staten. De moordenaar wist de presidentiële loge te bereiken, omdat hij als acteur voldoende privileges had. Bovendien was de eigenaar van de schouwburg een vriend van hem. Van achteren schoot hij Lincoln in het hoofd. Volgens sommigen schreeuwde hij op dat moment 'Sic semper tyrannis', een Latijnse tekst die Brutus sprak toen hij Julius Caesar vermoordde en die zoveel betekent als "zo vergaat het tirannen altijd". De president stierf de volgende dag in het "Petersen House" op 56-jarige leeftijd.

Na de moord wist Booth te ontkomen. Hij sprong van het balkon, brak zijn been, maar wist wel uit handen van zijn achtervolgers te blijven. Dokter Samuel Mudd behandelde hem aan zijn gebroken been, wat hem later een levenslange gevangenisstraf opleverde. Op 26 april 1865, twaalf dagen na de moord, werd Booth alsnog gevonden. Leden van de cavalerie wisten hem te traceren in een tabaksschuur in Virginia. De moordenaar weigerde zich over te geven, waarop de sergeant van de cavaleristen het bevel gaf de schuur in brand te steken. Toen Booth op de vlucht sloeg voor de vlammen, werd hij neergeschoten. (Detail: de vrouw van voormalig Brits premier Tony Blair, Cherie Blair-Booth, is een verre nazaat van de moordenaar van Lincoln).

(gsm: tik op)(desktop: beweeg muispijl over) een van de foto's voor onderschrift.

Ford's theatre buitenkant.

Ford's theatre van binnen.

Het Petersen House, anno 1865.

Het Petersen House nu.

De kamer waar Lincoln overleed.

John Wilkes Booth, de moordenaar van Lincoln.

Petersen House was het huis van William en Anna Petersen (Duitse immigranten) dat tegenover Ford's Theatre lag. Van de kelder en eerste verdieping werden kamers verhuurd en tijdens de zoektocht naar de moordenaar van Lincoln werd het als commandocentrum gebruikt.

Het Petersen House bestaat nog steeds, maar nu als museum met restaurant, en is te huur (minimaal vier uur) als feest- of vergaderruimte, voor bruiloften, fotoshoots enz.

AMERIKA IN ROUW

De dood van Lincoln schokte Amerika hevig, ook de zuidelijke staten. In Washington namen zeker 100.000 mensen en in New York 600.000 mensen afscheid van de vermoorde president. Een speciale rouwtrein bracht Lincoln in verschillende dagen van Washington over een afstand van 2700 kilometer via New York, Detroit, Buffalo en Chicago naar Springfield (Illinois), waar hij op 4 mei 1865 werd bijgezet in de familiekelder op het kerkhof Oak Ridge.

Rouwende mensen stonden overal langs de route. Naar schatting hebben zo'n zeven miljoen mensen de diverse rouwplechtigheden bijgewoond.

Ongewild werd Lincoln een icoon van het abolitionisme. Voor de bevrijde slaven gold hij bijna als een heilige. Dit werd versterkt door zijn wederopbouwplan en de herintegratie van het Zuiden (de zgn. Reconstruction, zie verderop op de pagina). Het feit dat hij (acht maanden voor de ratificatie van zijn amendement) vermoord werd, werkte het beeld van de visionaire president in de hand.

SLACHTOFFERS BURGEROORLOG

Tot nu toe werd aangenomen dat het aantal gewonde slachtoffers van de Amerikaanse Burgeroorlog zo'n 500.000 bedroeg en het aantal dodelijke slachtoffers rond de 620.000 lag (waarvan 360.000 uit het noorden en 260.000 uit het zuiden). Dit getal was grotendeels het werk van twee amateurhistorici uit de 19e eeuw: William F. Fox en Thomas Leonard Livermore. Op 16-02-2017 volgde een publicatie van David Hacker, demografisch historicus aan de Binghamton University te New York: het aantal dodelijke slachtoffers van de Amerikaanse Burgeroorlog lag ruim twintig procent hoger dan eerder gedacht. Deze conclusie trok hij na het bestuderen van kortgeleden vrijgegeven bevolkingsregisters. In totaal zijn er volgens hem minstens 750.000 Amerikanen omgekomen in de strijd tussen het noorden en het zuiden.

SITUATIE VAN DE AFRO-AMERIKAANSE BEVOLKING NA HET EINDE VAN DE SLAVERNIJ

Het einde van de burgeroorlog in de VS betekende niet het einde van de plantage-economie. De plantages bestonden nog en slaven deden nog altijd het werk, maar nu via een systeem van pachters. Voormalige slaven bewerkten de velden van de blanke landeigenaren in ruil voor een aandeel in de oogst, het zgn. "SHARECROPPING".

Maar de landeigenaren bezaten de gereedschappen, leverden kleding en beheerden de winkels waar de arbeiders hun levensbehoeften insloegen. Dit was een ongelijk en schuldenmakend systeem. De toestroom van slaven ging echter door tot de Eerste Wereldoorlog. Toen waren er vier Afro-Amerikanen op een blanke in het gebied. Het feodale deelpachtsysteem bleef tot ver in de 20ste eeuw bestaan, tot katoenplukmachines in de jaren vijftig hier een einde aan maakten.

Sharecropping na de slavernij bracht feitelijk niet veel verbetering: na de moord op president Lincoln pardonneerde diens opvolger, voormalig vicepresident en Democraat Andrew Johnson, de Zuidelijke leiders van de verslagen Confederatie, waarna die sterk discriminerende wetten tegen de gekleurde medemensen afkondigden: de zgn. Black Codes, (klik hieronder op de kop voor een uitleg).

De segregatie was een feit. Niet-blanken mochten niet naar parken, bibliotheken, restaurants of bioscopen, en moesten achteraan plaatsnemen in het openbaar vervoer. In kledingwinkels moesten ze hun maat schatten, i.p.v. kleding te passen. Met de Black Codes werd de bevrijding van de slaven zo goed als teruggedraaid. Het Amerikaanse Congres verklaarde deze wetten later nietig en besloot over te gaan tot de zogenaamde Reconstructie (gedwongen hervorming en wederopbouw) van de meeste Zuidelijke staten (periode 1865-1877).

KU KLUX KLAN

De Ku Klux Klan (KKK) is opgericht op 24 december 1865 in het plaatsje Pulaski in de staat Tennessee. Volgens de schrijver Wyn Craig Wade begon de organisatie als een grap van zes werkloze soldaten die terugkwamen uit de Amerikaanse Burgeroorlog. Ze verkleedden zich als spoken te paard. Het hoofddoel van de oorspronkelijke Klan was het herstellen van de blanke overheersing (white supremacy) in het Amerikaanse Zuiden. Dit deden zij na de Amerikaanse Burgeroorlog als directe reactie op de afschaffing van de slavernij.

Al snel begonnen ze de pas van slavernij bevrijde Afro-Amerikaanse bevolking te intimideren en te terroriseren, en was er sprake van veel lynchpartijen. In grote delen van Tennessee vond hun voorbeeld navolging en werden afdelingen van de Klan opgericht. De Ku Klux Klan speelde in de Amerikaanse geschiedenis een belangrijke rol tijdens de Reconstructie, in het interbellum (de periode tussen WOI en WOII) en tijdens de segregatiekwestie.

De Klan verspreidde zich razendsnel en was hoofdzakelijk actief in de Zuidelijke Staten van de VS (het voormalige Geconfedereerde Zuiden). Ten tijde van de eerste Klan, vanaf 1865, waren de grootste bolwerken Georgia, South Carolina, Alabama, Mississippi, North Carolina, Louisiana en Texas.

SPECIFIEKE DOELSTELLINGEN

• Onderdrukking van de zwarte bevolking: Het via terreur, intimidatie en geweld (zoals lynchpartijen) verhinderen dat de pas bevrijde Afro-Amerikanen gebruikmaakten van hun nieuwe burger- en stemrechten.
• Politieke sabotage: Het ondermijnen van de Reconstructie (het federale beleid om het Zuiden te hervormen) en het intimideren of vermoorden van blanke Noordelijke vernieuwers, zoals daar waren carpetbaggers, scalawags en ex-Whigs. Onder de foto de definities hiervan.

CARPETBAGGERS

Carpetbaggers was een spotnaam voor mensen uit de Noordelijke staten die na de Amerikaanse Burgeroorlog (1861–1865) naar het verslagen Zuiden verhuisden. De term komt van de goedkope reistassen die destijds populair waren, gemaakt van tapijtstof (carpet bags). De blanke bevolking in het Zuiden gebruikte de naam om te suggereren dat deze Noorderlingen arme, opportunistische gelukszoekers waren. De gedachte was dat zij al hun bezittingen in één goedkope tas konden proppen en naar het Zuiden kwamen om misbruik te maken van de chaos en de verwoeste Zuidelijke economie.

Hoewel sommigen inderdaad puur voor eigen financieel gewin kwamen, bestond de groep grotendeels uit mensen met diverse, vaak idealistische motieven: hervormers en leraren. Velen waren abolitionisten (tegenstanders van slavernij) die scholen oprichtten om de pas bevrijde zwarte bevolking te leren lezen en schrijven. Verder bestond de groep uit o.a.:

• Ambtenaren: Zij werkten voor de federale overheid of het Freedmen's Bureau om de wetten van de Reconstructie te handhaven en ex-slaven te beschermen.
• Investeerders: Zakenlieden die kapitaal meebrachten om de verwoeste infrastructuur, zoals spoorwegen en fabrieken, weer op te bouwen.
• Politici: Zij hielpen bij het opzetten van nieuwe, moderne staatsgrondwetten waarin burgerrechten voor het eerst werden vastgelegd.

Waarom waren ze een doelwit van de Ku Klux Klan? De conservatieve blanke Zuidelijken zagen de carpetbaggers als een bezettingsmacht en verraders die de traditionele Zuidelijke cultuur wilden vernietigen. Omdat deze Noorderlingen de zwarte bevolking hielpen om politieke macht en economische zelfstandigheid te krijgen, werden zij door de KKK gezien als een directe bedreiging voor de blanke overheersing en daarom gewelddadig geïntimideerd, mishandeld of vermoord.

SCALAWAGS

Scalawags was een Zuidelijke spotnaam voor blanke inwoners van de Zuidelijke Staten die na de Amerikaanse Burgeroorlog samenwerkten met de Noordelijke overheid en de zwarte bevolking. Het woord betekende oorspronkelijk "mager, waardeloos vee" of "boef". Blanke Zuidelijken gebruikten deze belediging om aan te geven dat zij deze mensen zagen als rasechte verraders van hun eigen cultuur en regio. Het waren vaak kleinschalige boeren uit de bergen die vóór de oorlog al weinig op hadden met de rijke, slavenhoudende elite (de plantage-eigenaren). Ook zakenlieden en ex-Whigs die snelle modernisering en economische wederopbouw wilden, hoorden hierbij. Zij sloten zich aan bij de Republikeinse Partij (de partij van Abraham Lincoln). Samen met de carpetbaggers en de pas bevrijde Afro-Amerikanen vormden zij de nieuwe, progressieve regeringen in het Zuiden tijdens de Reconstructie.

Zij werden door de Ku Klux Klan gezien als overlopers, omdat zij de politieke en burgerrechten van de zwarte bevolking steunden. De Klan probeerde hen via zware intimidatie, mishandeling en moord te dwingen hun politieke activiteiten te staken.

WHIGS

De Whigs, officieel de Whig Party, te vergelijken met de hedendaagse Liberal Democrats, was een grote Amerikaanse politieke partij die bestond tussen 1834 en 1856. De partij vormde samen met de Democratische Partij het zogenaamde Second Party System in de Verenigde Staten. De partij ontstond uit fel protest tegen het presidentschap van Andrew Jackson (van 1829-1837 de eerste democratische president van de VS). De oprichters vonden dat Jackson zich gedroeg als een absolute koning en de macht van het Congres negeerde. De naam "Whigs" werd bewust gekozen: het verwees naar de Britse Whigs die in de 18e eeuw vochten tegen de tirannie van de Britse koningen. Hoewel de Whigs historisch gezien ontstonden uit verzet tegen de absolute macht van de katholieke koning Jacobus II (eind 17e eeuw), verschoof hun strijd in de tweede helft van de 18e eeuw naar de toenmalige koning George III.

PROGRAMMA

• Sterk centraal gezag: Ze wilden dat de federale overheid een grote rol speelde in de economie, in tegenstelling tot de Democraten die meer macht voor de individuele staten wilden;
• Infrastructuur: Ze investeerden fors in de bouw van wegen, kanalen en spoorwegen om de handel te stimuleren;
• Beschermende tarieven: Ze voerden hoge invoerrechten in om de opkomende Amerikaanse industrie te beschermen tegen goedkope buitenlandse producten;
• Nationale Bank: Ze waren voorstander van een centrale nationale bank om de economie en de munteenheid stabiel te houden.

REPUBLIKEINSE PARTIJ

De partij viel in de jaren 1850 uiteen door de discussie over de uitbreiding van de slavernij naar nieuwe Amerikaanse gebieden.De Noordelijke Whigs waren fel tegen de uitbreiding van de slavernij. De Zuidelijke Whigs (vaak rijke plantage-eigenaren) steunden de slavernij juist. Door deze onoverbrugbare interne verdeeldheid hield de partij na 1856 op te bestaan. Veel Noordelijke anti-slavernij Whigs — waaronder de latere president Abraham Lincoln — stapten over naar de destijds gloednieuwe Republikeinse Partij.

EINDE EN HEROPRICHTINGEN

Formeel werd de Klan ontbonden door de eigen oprichter (Nathan Bedford Forrest) in 1869, maar effectief de kop ingedrukt in 1871 toen de federale overheid de Ku Klux Klan Act invoerde. President Ulysses S. Grant zette het leger in om de Klan met harde hand op te doeken.

Na de heroprichting in 1915, en vooral tijdens de piek van de tweede Klan-beweging in de jaren 1920 verspreidde de organisatie zich echter over het hele land en kreeg zij ook miljoenen leden in Centraal- en Noordelijke staten zoals Indiana, Ohio, Illinois en Oregon. (Opmerking: bij deze en latere heroprichting in de jaren 1950 richtte de Klan zich naast zwarte Amerikanen ook fel tegen katholieken, joden, immigranten en de burgerrechtenbeweging).

Tweede Klan (1915 – 1944): Deze enorm invloedrijke, landelijke beweging werd formeel opgeheven in 1944. De directe aanleiding was een faillissement, omdat de federale belastingdienst (IRS) een enorme claim wegens achterstallige belastingen oplegde die de Klan niet kon betalen.

Derde Klan (jaren 1950 – heden): Vanaf de jaren 50 herrees de Klan opnieuw als reactie op de burgerrechtenbeweging.Vandaag de dag bestaat de KKK niet meer als één grote, centrale organisatie. Het is volledig versplinterd in tientallen kleine, onafhankelijke, lokale haatgroepjes (factions) die zwaar in ledenaantal zijn gekrompen, maar juridisch gezien nooit officieel zijn verboden of beëindigd. Het Southern Poverty Law Center Southern Poverty Law Center (SPLC) is een Amerikaanse non-profitorganisatie die voor burgerrechten opkomt door te lobbyen en door het aanspannen of het voeren van de verdediging in relevante rechtszaken. Hierbij legt de organisatie de nadruk op burgerrechten van minderheden en minder bedeelden. monitort deze groepen nog steeds nauwgezet.

Tegenwoordig wordt de KKK als organisatie geacht niet meer te bestaan. Wel zijn er tal van regionale extreemrechtse groeperingen die op de oude Klan geënt zijn. De maatschappelijke en politieke invloed van deze splintergroepen is echter verwaarloosbaar.

DE RECONSTRUCTIE

De Reconstructie was de periode na de Amerikaanse Burgeroorlog, toen de vraag zich voordeed of de Geconfedereerde Staten van Amerika bij hun afscheiding definitief uit de Unie (VS) waren gestapt. Het noorden had het zuiden in de oorlog immers overwonnen en in dat geval kon het zuiden als vreemde mogendheid behandeld worden. President Abraham Lincoln was een groot voorstander van de reconstructie van de Unie, maar door zijn overlijden kreeg hij hiervoor geen kans. Zijn opvolger, president Andrew Johnson, de 17de president van de VS, was eveneens voor een gematigde koers ten aanzien van het zuiden, maar dit leidde tot spanning met het Congres, dat een veel radicaler beleid wilde.

Vanaf 2 maart 1867 werden vier "Acts of Reconstruction" (Reconstructiewetten) aangenomen. Hierin werd bepaald dat de zuidelijke staten verdeeld zouden worden in vijf bezettingszones, tot de gelijkheid van de niet-blanke bevolking aanvaard was. President Johnson sprak telkens zijn veto uit, maar het Congres, dat sinds de zogenaamde "midterm elections" (tussentijdse verkiezingen) door de Republikeinen gedomineerd werd, vond steeds een tweederdemeerderheid om dit veto te verwerpen.

Het Congres beperkte de president daardoor in zijn machtsmiddelen. Het ontslag van ambtenaren en de benoeming van rechters in het Hooggerechtshof werden tegengewerkt. Een afzettingsprocedure was uiteindelijk het gevolg. De stemming hierover kwam een stem tekort, waardoor Johnson rechtmatig met pensioen ging aan het einde van zijn ambtstermijn in 1869.

Na de verkiezingen werd Johnson, een Democraat die bij de vorige verkiezingen door de Republikeinen gesteund was, vervangen door president Ulysses S. Grant (de generaal/opperbevelhebber van de noordelijke strijdkrachten tijdens, en held uit de burgeroorlog), die volledig naar de zinnen van het Congres handelde.

Net voor de verkiezingen van een nieuwe president in 1877 sloot de Republikeinse presidentskandidaat Rutherford B. Hayes (19de president van de Verenigde Staten van 1877-1881) een overeenkomst met zuidelijke Democratische kiesmannen. Als zij hem steunden zodat hij president werd, zou hij de federale troepen uit het zuiden terugtrekken en de Reconstructie beëindigen. Dit gebeurde en binnen een aantal jaren waren alle maatregelen van de Reconstructie ongedaan gemaakt. De gelijkheid tussen blanke en gekleurde mensen werd opgeheven, hoewel dit in strijd was met de statelijke en federale grondwetten.

Een segregatiesysteem werd ingevoerd met de zogenaamde Jim Crow-wetten DeJim Crow-wetten, ook wel segregatiewetten genoemd, waren wetten tussen 1880 en 1965 in de Verenigde Staten van Amerika die rassenscheiding oplegden op lokaal en deelstaatniveau. De wetgeving was erop gericht zwarte Amerikanen gescheiden te houden van de blanke burgers in de publieke instellingen en hen het door de federale grondwet gegarandeerde stemrecht te onthouden. Deze wetten kwamen tot stand in de voormalige geconfedereerde staten, die toen gedomineerd werden door de zuidelijke blanke Democraten en bleven van kracht tot in 1965 (vergelijkbaar met de eerder op de pagina genoemde Black Codes).

Pas in de periode 1950 tot 1980 en 1970 zouden alle bewoners in het zuiden geleidelijk aan daadwerkelijk gelijke burgerrechten krijgen.

Rond de eeuwwisseling (van de 19de naar de 20ste eeuw) kwam de burgerrechtenbeweging voor de Afro-Amerikanen op, maar het zou bijna honderd jaar duren voor zij in het Zuiden hun kiesrecht konden uitoefenen. Vanaf 20 januari 1961 werd de democraat John Fitzgerald Kennedy (JFK) de 35e en jongstgekozen president van de Verenigde Staten. Het was sinds president Ulysses Simpson Grant (einde presidentschap 1877) dat er, onder Kennedy, pas weer belangstelling was voor gelijke burgerrechten in de Verenigde Staten. Pas zo'n 60 jaar later (inmiddels 21ste eeuw) vinden er een aantal incidenten plaats in de VS die de burgerrechten weer midden in de belangstelling plaatsten.

EMMETT TILL ANTI-LYNCHING ACT

In 1900 diende George Henry White, in die tijd het enige Afro-Amerikaanse congreslid, het eerste voorstel in voor een specifieke wet tegen lynchen om het als federaal haatmisdrijf te betitelen. Bijna tweehonderd keer strandde een dergelijk wetsvoorstel in al die jaren in de stemmingen van het Huis van Afgevaardigden of de Senaat. Tot in maart 2022. Toen ging het Amerikaanse Congres, bestaande uit de beide Kamers, de Senaat (het Hogerhuis) en het Huis van Afgevaardigden (het Lagerhuis), akkoord. Voor het wetsvoorstel was nu wel een overgrote meerderheid. Door de wet kunnen meerdere mensen die samen met een haatmotief iemand ombrengen of zwaar verwonden worden vervolgd voor lynchen. De maximumstraf is 30 jaar cel. Volgens deskundigen heeft de wet vooral symbolische waarde, om stil te staan bij gruweldaden uit het verleden. Toch benadrukte president Biden dat de wet ook daadwerkelijk nodig is tegen hedendaagse vormen van racistisch terrorisme.

De wet heet officieel de Emmett Till Anti-Lynching Act en is vernoemd naar de 14-jarige negroïde jongen Emmett Till. In 1955 werd hij in Mississippi ontvoerd en vermoord nadat hij naar een witte vrouw zou hebben gefloten. Twee blanke mannen werden door een volledig blanke jury vrijgesproken, maar later erkenden ze dat ze de jongen hadden gedood. Emmetts moeder stond erop dat hij een open kist kreeg, zodat iedereen kon zien hoe haar zoon was toegetakeld. Tills dood wordt gezien als een van de aanleidingen voor het ontstaan van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging.

BLACK LIVES MATTER

De oorsprong van de Black Lives Matter-beweging, opgericht in 2013, ligt in de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging. Deze beweging streed decennia lang om een einde te maken aan rassensegregatie (rassenscheiding) en discriminatie in de Verenigde Staten. De Black Lives Matter-beweging stelt dat het verder inspiratie haalt uit onder andere de Black Power-beweging. Verschillende media refereerden aan de Black Lives Matter-beweging als een nieuwe burgerrechtenbeweging.

Zoals eerder op deze pagina beschreven, werden 2 maanden na de moord op Abraham Lincoln de laatste slaven in de VS bevrijd in Galveston (Texas) door de ondertekening van de Emancipation Proclamation op 19 juni 1865. Texas was de laatste staat die de Emancipation Proclamation van Lincoln ondertekende. Maar in 1980 was het de eerste staat die 19 juni erkende als nationale feestdag, wat later in heel wat Amerikaanse staten navolging vond. De dag werd Juneteenth genoemd, een samentrekking van June en nineteenth. De oproep om ook in de rest van het land van 19 juni een feestdag te maken, kwam er in de nasleep van de aanhoudende Black Lives Matter-protesten tegen racisme en buitensporig politiegeweld. Op donderdag 17 juni 2021 tekende de Amerikaanse Democratische president Joe Biden de "Juneteenth National Independence Day Act": 19 juni werd een nationale feestdag en een officiële vrije dag in de VS (foto beneden). De Amerikaanse feestdag Juneteenth is ook bekend als Freedom Day, Jubilee Day, Liberation Day en Emancipation Day.

Al was de slavernij officieel afgeschaft, in de praktijk zou de behandeling van de gekleurde medemens nog lang hetzelfde blijven, vooral in het conservatieve zuiden van de VS. Maar gelokt door een beter economisch vooruitzicht verspreidden veel van de voormalige slaven zich met hun muziek over de VS, wat leidde tot een heel andere geografie van de blues. Tevens ontstond er een hele traditie van spoorwegliedjes.

Een van de beroemdste spoorwegliedjes was "John Henry", het verhaal van een spoorwegwerker. Het is een werelds volkslied met religieuze sporen in de tekst.

en/of luister beneden naar deze folksong, in een uitvoering van Joe Uehlein.

URBANISATIE EN MIGRATIE

VERSPREIDING EN ONTWIKKELING VAN DE DELTA-BLUES

Na afschaffing van de slavernij in 1865 bleven veel voormalige slaven dus op de plantages middels het sharecroppingmodel werken en wonen, maar ook een groot aantal vertrok naar andere steden en streken in de Verenigde Staten om hun geluk daar te beproeven. Vooral na 1869, toen de eerste Transcontinental Railroad (transcontinentale spoorlijn) werd voltooid. De grote industriesteden in het noorden, zoals Memphis, Detroit en Chicago, waren populair. New Orleans en Baton Rouge waren favoriet bij de voormalige slaven die zuidwaarts trokken. Hun muziek, de blues (hoewel de term blues nog niet bestond, dat is pas vanaf plm. 1912), of meer specifiek, de Delta- of Mississippi-blues, was niet langer van het platteland: "The blues got urbanized". En daarmee deed ook de commercie zijn intrede. Dat de omstandigheden voor de ex-slaven enigszins verbeterden, is vanaf dan ook merkbaar in de ontwikkeling van de blues. Sneller en opgewekter: blues wordt een product van entertainment. Ook blanke Amerikanen gingen zich bezighouden met de blues.

Veel bevrijde slaven zochten, behalve bij de spoorwegen, ook werk op stoomboten, in de mijnen, in fabrieken, op houthakkerskampen, in de vleeshandel en aan de dijken. Maar al te vaak kwamen ze om het kleinste vergrijp in de gevangenis terecht, opgesloten door de blanken uit het zuiden, die hen nog altijd beschouwden als minderwaardige mensen met wie ze konden doen wat ze wilden. Niet altijd onterecht: na hun vrijheid lapten vele voormalige slaven de regels aan hun laars en de criminaliteit nam fors toe.

HUDDIE WILLIAM LEDBETTER (LEAD BELLY)

Dat ook de voormalige slaven niet allemaal lieverdjes waren, bewijst het verhaal van LEAD BELLY. Een markant en veelbesproken figuur die ondanks zijn gewelddadige leven toch zou uitgroeien tot blues- en folkicoon. Een groot aantal nummers van Lead Belly zou later vooral bekend worden in een uitvoering door andere artiesten.

Huddie William Ledbetter, een Amerikaanse blues- en folkmuzikant, werd op 20 januari 1889 geboren op de "Jeter Plantation" in het uiterste noordwesten van Louisiana, vlakbij Mooringsport. Hij werd onder de naam Lead Belly bekend als zanger en gitarist. Hoewel veel van zijn nummers zijn uitgebracht onder de naam Leadbelly (als één woord), spelde hij zijn naam zelf als Lead Belly. Zo staat het ook op zijn grafsteen en ook de naar hem vernoemde Lead Belly Foundation gebruikt deze spelling. Hij was de eerste Afro-Amerikaanse zanger die door de blanke intellectuelen werd omarmd. Zijn repertoire was met name gericht op folk (hij was het die de "folk standards" introduceerde) en blues, maar daarnaast speelde hij ook gospel en rock-'n-roll. Een multi-instrumentalist: hij was niet alleen een virtuoos op de 12-snarige gitaar, maar speelde ook piano, mandoline, accordeon, viool en "windjammer" (diatonische accordeon, ook wel trekzak of melodeon). In sommige nummers begeleidt hij zichzelf met handgeklap of "foot-stomping".

Hij werkte met veel muzikanten, waaronder Blind Lemon Jefferson, een van de populairste blueszangers in de jaren '20, en met John Avery Lomax (23 september 1867 - 26 januari 1948), een Amerikaanse leraar, een baanbrekende musicoloog en een folklorist die veel heeft gedaan voor het behoud van de Amerikaanse folkmuziek. Hij was de vader van Alan Lomax, John Lomax Jr. en Bess Lomax Hawes, ook vooraanstaande verzamelaars van folkmuziek.

Lead Belly was een icoon binnen de Amerikaanse folk- en bluesmuzikanten. Zijn teksten gingen over vrouwen, drank, het harde leven in de gevangenis en racisme. Maar hij zong ook over mensen die op dat moment in het nieuws waren, zoals Franklin D. Roosevelt, Adolf Hitler, Jean Harlow, Jack Johnson, de Scottsboro Boys en Howard Hughes. Tot zijn bekendste nummers behoren The House of the Rising Sun, The Midnight Special, Goodnight Irene en Rock Island Line (zie beneden). Een legende werd hij vooral door zijn gewelddadige leven, wat hem meerdere malen gevangenisstraf opleverde. In 1916 ontsnapte hij uit een gevangenis in Texas, waarna hij twee jaar door het leven ging onder de naam 'Walter Boyd'. Toen hij opnieuw een man vermoordde, werd hij tot 30 jaar cel veroordeeld. In 1925 werd hem gratie verleend. Zijn gratieverzoek aan Pat Morris Neff, de 28ste gouverneur van Texas (1921-1925), had hij muzikaal gebracht met een lied getiteld "Pardon Song for Governor Neff"

In 1976 werd een ruim 2 uur durende film ("Lead Belly") gemaakt over Lead Belly door regisseur Gordon Parks, met in de hoofdrol Roger E. Mosley. Hieronder een fragment uit de film waarin hij "Good Night Irene" vertolkt voor zijn medegevangenen, en het muzikale verzoek "Pardon Song for Governor Neff" doet aan de gouverneur van Texas:

Vijf jaar had hij plezier van zijn vrijheid. In 1930 werd Lead Belly opnieuw veroordeeld wegens poging tot moord na een steekincident. In juli 1933 werd hij in de gevangenis bezocht door John en Alan Lomax, met wie hij veel nummers opnam. In 1934 diende hij opnieuw een muzikaal gratieverzoek in dat werd gehonoreerd. Vervolgens ging hij toeren met John Lomax. Nadat Lead Belly in 1940 Lomax had bedreigd met een mes, beëindigde deze de vriendschap. Vervolgens belandde hij in New York om zich als muzikant te vestigen.

Zijn muziek werd omarmd door artiesten als Woody Guthrie en Pete Seeger. In maart 1939 werd Lead Belly weer gearresteerd voor het neersteken van een man en moest hij vervolgens 8 jaar de cel in. Na zijn vrijlating verscheen Lead Belly in twee radioprogramma's: "Folk Music of America" en "Back Where I Come From". Ook nam hij het album "The Midnight Special and Other Southern Prison Songs" op, samen met het Golden Gate Quartet: een van de bekendste en succesvolste vertolkers van gospelmuziek in de Verenigde Staten. Het Golden Gate Quartet, met regelmatig wisselende zangers, werd opgericht in 1934 in Norfolk (Virginia) als Golden Gate Jubilee Singers. Het heeft zijn huidige naam sinds 1941.

Een paar jaar later vertrok Lead Belly naar de West Coast en kreeg daar een eigen wekelijks radioprogramma. In Los Angeles tekende hij een contract bij Capitol Records en eindelijk kon hij gaan opnemen. In 1949 begon Lead Belly aan zijn eerste Europese tournee, maar hij werd ziek voordat hij deze kon afmaken. Later dat jaar, op 6 december, overleed hij in New York op 60-jarige leeftijd aan de gevolgen van A.L.S., een uiteindelijk dodelijke zenuw-/spierziekte. Hij werd begraven in Caddo Parish (Louisiana). Zijn grafsteen draagt behalve de tekst "King Of The 12 String Guitar" een overzicht van de verschillende "Halls of Fame" waarin hij sinds 1972 is opgenomen.

Hieronder een aantal bekende nummers van Lead Belly:

"Goodnight Irene" kwam al voor in de jaren '80 van de 19e eeuw, en is later een groot aantal keren gecoverd. Druk om te beginnen helemaal onderaan op de play-knop, je hoort dan Lead Belly met "Goodnight Irene" in een iets andere versie dan hierboven. Of kies een van de 7 andere uitvoeringen. Het bijbehorende filmpje, zoals het op YouTube staat bevat niet altijd bewegende beelden.